“ល្បែងធំ”រ​វាងមហាអំណាចលេ​ចឡើងម្តងទៀត​នៅអាហ្វហ្គា​នីស្ថាន?

ឥឡូវនេះអាហ្វហ្កានីស្ថានត្រូវបានគេប្រដូចទៅនឹងដំណាក់កាលដ៏ធំមួយដែលបង្កើតឡើងវិញនូវ“ល្បែងធំ” នៅពេលមហាអំណាចប្រកួតប្រជែងដណ្តើមឥទ្ធិពលរួមទាំងសម្ព័ន្ធភាពរុស្ស៊ី-ចិនធ្វើឱ្យប្រទេសលោកខាងលិចមើលនិងសង្ស័យ។

អំណាចត្រជាក់នៅឯ”ទីបញ្ចុះសពអាណាចក្រ”

អតីតមេដឹកនាំសូវៀតលោកMikhailGorbachevថ្មីៗនេះបានអត្ថាធិប្បាយអំពីការដកទ័ពរបស់អាមេរិកបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម២០ឆ្នាំ“ជាការបរាជ័យដែលត្រូវបានព្រមានតាំងពីដំបូង”។សូម្បីតែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយកំពូលរបស់អាមេរិកខ្លះបានពណ៌នាបេសកកម្មរបស់អាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសថា“ខុសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរតាំងពីដំបូង” ចំពោះការបរាជ័យក្នុងការប្រែក្លាយអាហ្វហ្គានីស្ថានទៅជាប្រទេសបង្រួបបង្រួមជាតិ។នៅឆ្នាំ១៩៨៩ Gorbachevខ្លួនឯងបានឃ្លាំមើលការដកកងទ័ពសូវៀតចេញពីអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលត្រូវបានគេប្រដូចទៅនឹង“ផ្នូរបញ្ចុះសពអាណាចក្រ”ពីព្រោះគ្មានរដ្ឋាភិបាលបរទេសណាអាចយកឈ្នះវាបានទេក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១៩និង២០ហើយឥឡូវនេះអាមេរិកបន្តបញ្ជីនេះនៅពេលដែលវាបានបាត់បង់ទាហានជិត២៥០០ នាក់ទៅក្នុងដី“ផ្នូរស្លាប់”នេះ។បន្ទាប់ពីការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពិភពលោកបានព្យាករណ៍ថារុស្ស៊ីនិងចិននឹងបំពេញចន្លោះដែលអាមេរិកទុកចោល។ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយរុស្ស៊ីប្រយ័ត្ន!ប្រយែងព្រោះប្រទេសនេះមិនទាន់ជាសះស្បើយពេញលេញពី“អាហ្វហ្កានីស្ថាន”ដោយសំដៅលើការចងចាំដ៏ក្រៀមក្រំនៃសង្គ្រាម១០ឆ្នាំនៅក្នុងប្រទេស។តាលីបង់នៅតែត្រូវបានហាមឃាត់នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីហើយនេះរារាំងការរំពឹងទុករបស់ទីក្រុងម៉ូស្គូក្នុងការទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលតាលីបង់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ការគំរាមកំហែងចម្បងចំពោះរុស្ស៊ីគឺថាយុទ្ធជនអាហ្វហ្គានីស្ថានអាចជ្រៀតចូលប្រទេសជិតខាងរាលដាលភេរវកម្ម។ទន្ទឹមនឹងនេះការកើនឡើងនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅក្នុងតំបន់ដែលផ្តោតលើផលប្រយោជន៍របស់ចិនជាពិសេសការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតនៅខែកក្កដានិងសីហាដែលផ្តោតលើជនជាតិចិននៅប៉ាគីស្ថានបានជំរុញឱ្យទីក្រុងប៉េកាំងខ្លាចក្រុមតាលីបង់អាចបិទភ្នែកចំពោះចលនាអ៊ីស្លាម Turkestan ខាងកើត (ETIM)។ដែលបានប្រើអាហ្វហ្គានីស្ថានជា“មូលដ្ឋាន”។យោងតាមរបាយការណ៍ក្រុមនេះមានអ្នកប្រយុទ្ធចំនួន៥០០នាក់ឈរជើងនៅខេត្តភាគខាងជើងអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ស៊ីនជាំងរបស់ចិនតាមរយៈច្រករបៀងភ្នំតូចមួយដែលគេស្គាល់ថាជាច្រករបៀងវ៉ាកាន។ សូម្បីតែមុនពេលក្រុមតាលីបង់ចូលកាន់កាប់ក៏ដោយក៏ប្រទេសចិនបានធានានូវតំបន់ជាច្រើនដែលទីក្រុងប៉េកាំងចាត់ទុកថាជាច្រកឆ្លងកាត់ព្រំដែនដ៏សំខាន់បំផុតដើម្បីការពារប្រឆាំងនឹងការជ្រៀតចូលដោយភេរវករ ETIM។នៅចុងខែកក្កដាឆ្នាំ២០២១ប្រទេសចិនបានស្វាគមន៍គណៈប្រតិភូតាលីបង់មកកាន់ទីក្រុងធានជីន។ យោងតាមមនុស្សដែលដឹងពីបញ្ហានេះតាលីបង់កំពុងស្វែងរកការពង្រីកទំនាក់ទំនងជាមួយទីក្រុងប៉េកាំងដោយហៅចិនថាជា“មិត្ត”និងស្វាគមន៍ការវិនិយោគរបស់ចិនក្នុងការស្ថាបនាឡើងវិញ។ ម៉្យាងវិញទៀតប្រទេសចិនបានជ្រើសរើសយកការប្រកាន់យកនិយមជាប្រទេសមហាអំណាចពិភពលោកទី១ដែលទទួលស្គាល់តាលីបង់ថាជា“ កម្លាំងនយោបាយនិងយោធាដ៏សំខាន់” ។ការចូលមករបស់តាលីបង់មុនពេលកំណត់របស់ចិនអាចបង្ហាញថាចារកម្មចិនមានព័ត៌មានល្អជាងទីភ្នាក់ងារចារកម្មអាមេរិកសូម្បីតែCIAបានព្យាករណ៍ខុសថាការរំលាយរដ្ឋាភិបាលអាហ្វហ្គានីស្ថានអាចមានរយៈពេលខ្លីពី៣ទៅ៦ខែ។ប្រទេសចិនក៏បើកចំហចំពោះទំនាក់ទំនងមិត្តភាពនិងសហប្រតិបត្តិការជាមួយតាលីបង់ផងដែរ។ទោះបីជាទីក្រុងប៉េកាំងមិនទាន់ទទួលស្គាល់ភាពស្របច្បាប់របស់រដ្ឋាភិបាលតាលីបង់ក៏ដោយក៏មានការរំពឹងទុកកាន់តែច្រើនថារឿងនេះនឹងកើតឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ថ្មីៗនេះប្រទេសចិនបានបញ្ជាក់ថាក្រុមតាលីបង់កាន់តែមានហេតុផលការទទួលស្គាល់នេះអាចធ្វើទៅបាននៅពេលអាហ្វហ្គានីស្ថានបង្កើត“ រដ្ឋាភិបាលដែលមានតំណាងយ៉ាងទូលំទូលាយ”។ទោះយ៉ាងណាទីក្រុងប៉េកាំងក៏ប្រយ័ត្ន!នឹងគាំទ្រក្រុមតាលីបង់ដែរ។ប្រទេសចិននៅតែព្រមានពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនឱ្យចាកចេញពីអាហ្វហ្គានីស្ថានហើយបន្តមានមន្ទិលសង្ស័យអំពីការរក្សាការសន្យារបស់តាលីបង់។ជាភស្តុតាងនៅក្នុងការសន្ទនានាពេលថ្មីៗនេះរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសWang Yiនិងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិកលោក Antony Blinken។លោកWangបានព្រមានអំពី“ ឱកាសនៃការកើតឡើងវិញ” នៃអំពើភេរវកម្មតាមរយៈការដកកងទ័ពយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Wangក៏បានអំពាវនាវឱ្យភាគីអាមេរិកគាំទ្រអាហ្វហ្កានីស្ថានក្នុងការស្ថាបនាសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយរបស់ខ្លួនឡើងវិញនិង“ណែនាំជាវិជ្ជមាន”នូវការដឹកនាំថ្មីរបស់តាលីបង់ឆ្ងាយពី“ស្តង់ដារទ្វេ” និងសង្គ្រាមដែលអាចនាំឱ្យមានជម្លោះប្រឆាំងភេរវកម្មជ្រើសរើស។ដូចចិនដែររុស្ស៊ីក៏កំពុងរិះរកបណ្តាញទំនាក់ទំនងដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងការងារខ្លះជាមួយតាលីបង់ខណៈរុស្ស៊ីចាត់ទុកថាគ្មានជម្រើសណាមួយសម្រាប់ក្រុមនេះទេ។ ទីក្រុងម៉ូស្គូបានរៀបចំគណៈប្រតិភូតាលីបង់នៅថ្ងៃទី៩ខែកក្កដាដើម្បីផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានថ្មីៗ។ នេះគឺជាកិច្ចប្រជុំលើកទី២រវាងភាគីទាំង២នៅឆ្នាំ ២០២១ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំនៅខែមករា។ ទោះយ៉ាងណាមិនដូចកិច្ចប្រជុំចិន-តាលីបង់កិច្ចប្រជុំរុស្ស៊ីជាមួយតាលីបង់ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដូហាដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសផ្សេងទៀត។រហូតមកដល់ពេលនេះទាំងចិននិងរុស្ស៊ីបានបើកស្ថានទូតនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន។ទីក្រុងប៉េកាំងបានសន្យាថានឹងរួមចំណែកក្នុងការស្តារឡើងវិញដោយសន្តិវិធីរបស់អាហ្វហ្គានីស្ថានហើយថែមទាំងបានអំពាវនាវឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកចូលរួមក្នុងការលើកកម្ពស់ពាណិជ្ជកម្មរបស់ចិនជាមួយតំបន់និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការធ្វើអាជីវកម្មធនធានធម្មជាតិ។អាហ្វហ្គានីស្ថានគឺជាអ្នកផលិតលោហធាតុកម្រដែលមានតម្លៃរហូតដល់២ទ្រីលានដុល្លារជាពិសេសលីចូមដែលជាវត្ថុធាតុដើមដែលមិនអាចជំនួសបានសម្រាប់ការផលិតបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ដែលចិនចាប់អារម្មណ៍។ផ្ទុយទៅវិញរុស្ស៊ីផ្តោតលើសន្តិសុខច្រើនជាងការរំពឹងទុកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។នៅពេលក្រុមតាលីបង់វិលត្រឡប់មកកាន់អំណាចវិញប្រធានាធិបតីPutinបានទាក់ទងភ្លាមៗជាមួយសមភាគីរបស់ខ្លួនគឺលោក Shavkat Mirziyoyev នៃប្រទេស Uzbekistanដែលជាប្រទេសជិតខាងអាហ្វហ្គានីស្ថានដើម្បីពិភាក្សាអំពីស្ថានភាពនេះ។ អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួមដឹកនាំដោយរុស្ស៊ី (CSTO) រួមជាមួយសកម្មភាពកិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រឆាំងភេរវកម្មចិន-តាជីកជាប្រចាំអាចបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ(SCO)ក៏អាចដើរតួនាទីកាន់តែរឹងមាំក្នុងនាមជាអ្នកធានាសន្តិសុខតំបន់ផងដែរ។សសរស្តម្ភមួយទៀតនៃសន្តិសុខក្នុងតំបន់គឺពង្រឹងការផ្លាស់ប្តូរយោធាចិន-រុស្ស៊ី។នៅក្នុងសមយុទ្ធនាពេលថ្មីៗនេះដែលរៀបចំឡើងដោយប្រទេសចិនទាហានរុស្ស៊ីបានប្រើប្រាស់អាវុធរបស់ចិនខណៈដែលទ្រព្យសម្បត្តិយោធាទំនើបបំផុតរបស់ចិនដូចជាយន្តហោះចម្បាំងJ-20 បានចូលរួមសមយុទ្ធនេះ។ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងនយោបាយនិងភាពជាដៃគូរកាន់តែកើនឡើងរុស្ស៊ីនិងចិនបានយល់ព្រមលើកកម្ពស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើអាហ្វហ្កានីស្ថាននិងបានសន្យាពង្រឹងទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងរួមគ្នា“ការពារផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់” ។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហាប្រធានាធិបតីPutinនិងប្រធានាធិបតីចិនXi JingPingបានយល់ព្រមឈរលើបញ្ហាអាហ្វហ្គានីស្ថានចែករំលែកក្តីកង្វល់និងផលប្រយោជន៍រួមនិងប្តេជ្ញាសហការគ្នាឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធដើម្បីការពារការជ្រៀតជ្រែករបស់បរទេសណាមួយ។ ប្រឆាំងនឹងការធ្លាក់ចុះនៃវិបត្តិនយោបាយរបស់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានរុស្ស៊ីនិងចិនបានបង្ហាញពីអន្តរកម្មយ៉ាងជិតស្និទ្ធរបស់ពួកគេនៅលើវេទិកាអន្តរជាតិ។ពួកគេរួមគ្នាមិនចូលរួមការបោះឆ្នោតលើសេចក្តីសម្រេចមួយស្តីពីអាហ្វហ្កានីស្ថានដែលត្រូវបានអនុម័តដោយសមាជិកចំនួន១៣ផ្សេងទៀតនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី៣០ខែសីហា។ក្នុងអំឡុងពេលនៃការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅអាហ្វហ្គានីស្ថានចិននិងរុស្ស៊ីបានផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។អ្នកទាំង២មើលឃើញថាស្ថានភាពកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនជាការគំរាមកំហែងដល់ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។ ប៉ុន្តែពួកគេក៏បានស្វះស្វែងប្រើស្ថានការណ៍នេះដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេដោយគូសបញ្ជាក់ពីការធ្លាក់ចុះជាសកលរបស់អាមេរិកជាពិសេសការដកទ័ពអាមេរិកយ៉ាងលឿននិងប្រែក្លាយអាហ្វហ្កានីស្ថានទៅជាឃ្លាំងអាវុធគ្មានប្រយោជន៍។ឥទ្ធិពលដែលកំពុងកើនឡើងរបស់ចិននិងរុស្ស៊ីនៅក្នុងកិច្ចការពិភពលោកគឺជាការពិត។ជាពិសេសជំហររបស់រុស្ស៊ីនិងចិនចំពោះអាហ្វហ្គានីស្ថានកំពុងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិបទនៃភាពតានតឹងរវាងប៉េកាំងនិងវ៉ាស៊ីនតោនដែលកំពុងកើនឡើង។ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយធំៗរបស់អាមេរិកបានគូសបញ្ជាក់ថាការឡើងកាន់អំណាចរបស់តាលីបង់គឺជា“ ការរំពឹងទុកដ៏រំភើប” សម្រាប់ទីក្រុងម៉ូស្គូនិងទីក្រុងប៉េកាំង។ សមាជិកព្រឹទ្ធសភាគណបក្សសាធារណរដ្ឋអាមេរិកលោកJohn Kennedyបានព្រមានថា“ សត្រូវរបស់យើងចិននិងរុស្ស៊ីកំពុងសើចបន្ទាប់ពីការចាប់យកតាលីបង់”។ប្រធានគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (EU) លោកJosep Borrellក៏បានចែករំលែកទស្សនៈដូចគ្នាដែរដោយនិយាយថា“ សហភាពអឺរ៉ុបមិនអាច…អនុញ្ញាតឱ្យចិននិងរុស្ស៊ីគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍បានទេ” ។The Diplomat បាននិយាយថាដំណាក់កាលនេះត្រូវបានកំណត់ដើម្បីដាក់ឲ្យដំណើរការឡើងវិញនូវ“ ល្បែងធំ” នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅពេលដែលមហាអំណាចធំៗចង់ជ្រៀតចូលដើម្បីទទួលឥទ្ធិពល។ ថាតើក្រឡាអុកនឹងទៅអ្នកណារង់ចាំមើលទាំងអស់គ្នា៕យោងតាម Diplomat


អាកាសយានដ្ឋានកាប៊ុលប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា (រូបថត៖DVIDS)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *